Ký Sự Điện Ảnh - Kỳ 5: Trào Lưu Làn Sóng Mới Pháp Vàng Son

Sự phát triển của trào lưu Tân Hiện Thực ở Ý đã đẩy nền điện ảnh của nước này phát triển vượt bậc. Thế nhưng tại Pháp, nơi được xem là cái nôi của điện ảnh thì bắt đầu có sự chững lại. Sau Thế Chiến Thứ Hai, điện ảnh Pháp vẫn xoay quanh những chủ đề cũ kỹ, phim được làm ra chỉ chú trọng mặt nội dung nhưng vô hồn (chủ yếu là chuyển thể từ văn học), đề cao giá trị của biên kịch. Các tác phẩm giai đoạn này yếu về kỹ thuật quay và cả diễn xuất của diễn viên, lo ngại rằng điện ảnh Pháp sẽ đi vào lối mòn rồi dần mai một, thế hệ các nhà làm phim trẻ đã xuất hiện để thực hiện một cuộc cách mạng vĩ đại.

Thập niên 50, một nhóm các thanh niên làm việc tại tòa soạn chuyên viết bài cho tạp chí điện ảnh đã lên hàng loạt bài báo phê bình những bộ phim lỗi thời. Nhiều nhà làm phim lão làng cũng bị réo tên, họ bị nhận xét là không hiểu nghệ thuật điện ảnh. Trong lúc Hollywood liên tục cho ra đời những thước phim ấn tượng, mang đậm dấu ấn cá nhân của đạo diễn, trong đấy họ đảm nhận cả vai trò biên kịch. Những cái tên như Alfred Hitchcock, Orson Welles…, được xem như góp phần cho thấy tầm quan trọng của đạo diễn, chất riêng hoặc cái tôi sẽ là tiếng nói đại diện cho tác phẩm.

Vì để chứng minh quan điểm của mình là đúng, từ chỗ viết bài bình phim, các cậu trai như Fancois Truffaut, Jean Luc Godard, Eric Rohmer…, đã tự mình đứng ra làm phim. Họ áp dụng những di sản từ hàng loạt trào lưu điện ảnh trước đây vào phong cách của mình, sau đấy sáng tạo dựa theo cá tính và sự nổi loạn của bản thân để cho ra đời nhiều tựa phim mới, mang tính thử nghiệm đầy mới lạ. Làn Sóng Mới của Pháp chính thức ra đời.

(Jean Luc Godard)

Những phim thuộc Làn Sóng Mới Pháp có điểm chung là đem đến sự độc đáo trong lối kể chuyện. Tuy vẫn theo cấu trúc ba hồi, nhưng không nhất thiết phải đúng thứ tự. Diễn biến câu chuyện được đặc tả theo ý đồ, chi tiết đôi lúc tưởng chừng không liên quan, lại là nút thắt quan trọng để gợi mở nhiều tình tiết phía sau.

Thay vì khắc họa mặt tối và phản ánh hiện thực xã hội theo cách trần trụi nhất như Tân Hiện Thực Ý, thì các phim thuộc Làn Sóng Mới lãng mạn hóa sự buồn tẻ và xung đột, tình yêu dẫu có đau khổ cũng trở thành một thứ gây nghiện khiến khán giả đắm chìm.

Nhiều kỹ thuật quay phim mới cũng được sử dụng. Tiêu biểu nhất là jump-cut, lối cắt cảnh đột ngột, làm gián đoạn câu chuyện, sự đứt mạch cảm xúc đôi lúc đem tới cảm giác phóng khoáng như những bản jazz ngẫu hứng, điều này nhấn mạnh điện ảnh khác với đời thực.

Ngoài jump-cut, máy quay cầm tay cũng là vật được nhắc đến mỗi khi nói về Làn Sóng Mới Pháp. Sự rung lắc bởi máy quay cầm tay đem lại hiệu quả cao về mặt cảm xúc, nếu xét theo phương diện thẩm mỹ, đôi lúc vài phân đoạn sẽ trông như phim tài liệu (giả tài liệu).

(phim Breathless (1959).)

Ngoài các nam nhân đứng ra đảm nhận trách nhiệm “cải cách” điện ảnh như Jean Luc Gordard hay Fancois Truffaut, điện ảnh Pháp thời đại Làn Sóng Mới còn ghi nhận một “nữ trung hào kiệt” mang tên Agnès Varda.

Agnès Varda có niềm đam mê bất tận với điện ảnh, hành trình rong đuổi khắp nước Pháp của bà luôn có một người bạn đồng hành không thể thiếu – chiếc máy quay cầm tay. Varda có thói quen ghi lại tất cả những gì mình quan sát được, thứ mà bà chứng kiến có thể là tầm thường với mọi người, nhưng qua ống kính của Varda, tất cả trở nên đậm chất thơ.

(Agnès Varda)

Năm 1962, Cléo de 5 à 7 ra mắt tại các rạp chiếu phim. Nội dung nói về cô ca sĩ trẻ, đang trong quá trình chờ đợi kết quả xét nghiệm từ bệnh viện liệu rằng mình có bị bệnh ung thư hay không. Thời gian có kết quả là một tiếng rưỡi đồng hồ, đây cũng chính là tổng thời lượng của phim – 90 phút.

Theo truyền thống, điện ảnh sẽ mở ra thế giới mới, để người xem phiêu lưu vào đấy, xóa nhòa ranh giới giữa thực tại và phim ảnh. Thì Varda lại biến phim trở thành đời thực, tất cả con người trong khán phòng sẽ “sống” cùng với nhân vật chính trong một khoảnh khắc kéo dài 1 giờ 30 phút. Sự sáng tạo của Varda chính là “thờ ơ” với tất cả tiêu chuẩn được đặt ra. Đề cao tính ngẫu nhiên, nhưng vẫn nằm trong quy tắc nhất định do bà xây dựng lên.

Tinh thần của Làn Sóng Mới là nền móng để các thế hệ sau phát triển thành thể loại Phim Độc Lập. Ngẫu hứng trong phương pháp kể chuyện, kịch bản tự do tung hoành trong nhiều chủ đề, ẩn sâu dưới những khung hình phơi bày tất cả sự việc, là sự cài cắm về chủ nghĩa hiện sinh hoặc tư tưởng chính trị - đức tin của nhà làm phim. Bên cạnh đó, diễn xuất trong phim cũng mang tinh thần hoang dại, có thể không phải là sự nhập vai đến cực đoan như method acting, nhưng mỗi nhân vật đều toát ra vẻ huyền ảo, gợi cảm và siêu thực.

(phim Cléo de 5 à 7 (1962).)

Phim hay tiêu biểu gồm: The 400  Blows (1959), Shoot the Piano Player (1960), Breathless (1959), Cléo de 5 à 7 (1962), Hiroshima Mon Amour (1959)…

Bài viết liên quan